शेतीसाठी किंवा गुंतवणुकीसाठी जमीन खरेदी करण्याची संधी मिळणं म्हणजेच एक मोठं पाऊल. पण हा निर्णय घेताना जर तुम्ही काही महत्त्वाच्या बाबींकडे दुर्लक्ष केलं, तर तुमचं संपूर्ण गुंतवणूक स्वप्नांतही वाटणार नाही अशा अडचणीत अडकू शकतं.
राज्यातील अनेक भागांत जमीन खरेदी-विक्रीच्या व्यवहारांमध्ये फसवणूक, वाद आणि कायदेशीर गुंतागुंतीच्या घटना वाढताना दिसत आहेत. त्यामुळे जमीन खरेदी करताना भावनेवर नव्हे, तर कायद्याच्या आधारावर निर्णय घ्या.
व्यवहाराआधी ‘पडताळणी’ करा – बोलण्यावर नव्हे, कागदांवर विश्वास ठेवा
जमिनीवर खरोखर विक्रेत्याचाच मालकी हक्क आहे का? तो जमीन विकण्याचा कायदेशीर अधिकारी आहे का? त्याच्या नावावर 7/12 उतारा आहे का? हा सर्व काही योग्यरित्या तपासणं आवश्यक आहे.
कधी कधी एकाच जमिनीवर अनेक वारसांचा हक्क असतो. अशा वेळी सर्वांची साक्षांकित संमती घेणं अनिवार्य आहे. यासोबतच, ताबा खरोखर त्याच्याकडे आहे का हे जागेवर जाऊन पाहा. केवळ कागदावर ताबा दाखवला असला तरी प्रत्यक्ष क्षेत्रावर त्याचा अंमल आहे का, हे महत्त्वाचं आहे.
कायदेशीर कागदपत्रे – व्यवहाराचा कणा
- फेरफार (mutation) तपासणी
- सर्च रिपोर्ट व जाहिर नोटीस
- 7/12 उतारा, मालकीचा पुरावा
- खरेदी-विक्रीचा करार (नोटरी करून घ्या)
- अग्रिम रकमेची पावती
अनेक वेळा व्यवहाराच्या किमती सरकारी कागदांवर वेगळी दाखवली जाते आणि प्रत्यक्ष रक्कम वेगळी दिली जाते – हे शक्यतो टाळावं, कारण यामुळे भविष्यात कायदेशीर अडचणी उद्भवू शकतात.
व्यवहार फक्त तोंडी नको – “कागदोपत्री विश्वास” ठेवा
तुम्ही विक्रेत्यावर कितीही विश्वास ठेवत असाल, तरी व्यवहार किमान नोटरी दस्तावेजावर करणे अत्यावश्यक आहे. पुढे जाऊन या व्यवहारात नवीन वाद उद्भवू नयेत, म्हणून प्रत्येक मुद्दा –
- किती रक्कम दिली?
- ताबा कधी दिला?
- कर्ज किंवा इतर वाद आहेत का?
हे सर्व स्पष्टपणे लिहून घ्या.
तोंडच्या बोलण्यावर केलेले व्यवहार पुढच्या पिढ्यांना मान्य नसू शकतात, त्यामुळे कायद्याने सिद्ध होणारे कागदच खरे “बोलके” असतात.
दुय्यम निबंध कार्यालयात खात्री करा
खरेदी करण्याआधी सब-रजिस्ट्रार कार्यालयात जाऊन खात्री करा की, त्या जमिनीवर कोणतीही कोर्टाची स्थगिती (stay), वादग्रस्त स्थिती, किंवा इतर कायदेशीर गुंतागुंत नाही.
काही वेळा व्यवहारात या गोष्टी “दाखवायला” सांगितल्या जातात पण प्रत्यक्ष कागदात त्या अंशतःच असतात – त्यामुळे स्वतः तपासणं अत्यंत गरजेचं आहे.
शहाणपणाने निर्णय घ्या – कायदेशीर सल्ला घ्या
शेतकरी, सामान्य खरेदीदार किंवा गुंतवणूकदार असो – कोणतीही जमीन खरेदी करताना प्रत्येक टप्प्यावर योग्य सल्ला घेणे अत्यावश्यक आहे. एक चुकीचा निर्णय लाखो रुपयांचं नुकसान करू शकतो. त्यामुळे फक्त विश्वासावर नव्हे, तर साक्षांकित कायदेशीर आधारावरच व्यवहार करा.