मुंबई : सोयाबीन उत्पादक आणि व्यापाऱ्यांसाठी सध्या सकारात्मक संकेत दिसत आहेत. अमेरिकेच्या कृषी विभागाने (USDA) नुकतेच प्रसिद्ध केलेल्या ऑगस्ट महिन्याच्या अहवालात यंदा अमेरिकेत सोयाबीन पेरणी क्षेत्र, उत्पादन आणि शिल्लक साठा या तिन्ही घटकांमध्ये मोठी घट होणार असल्याचे स्पष्ट केले आहे. याचा थेट परिणाम आंतरराष्ट्रीय बाजारावर झाला असून, फक्त एका दिवसात सोयाबीनच्या दरात तब्बल ४.५ टक्क्यांनी वाढ झाली आहे.
अमेरिकेतील परिस्थिती
USDA च्या ताज्या अंदाजानुसार –
- यंदा अमेरिकेतील पेरणी क्षेत्र गेल्या वर्षाच्या तुलनेत जवळपास ६२ लाख एकरांनी कमी आहे.
- जुलै महिन्याच्या तुलनेत ऑगस्टमध्ये पेरणीत पुन्हा २५ लाख एकरांची घट झाली आहे.
- उत्पादन जवळपास २ टक्क्यांनी कमी होणार असून, वापरात उलट ४.५ टक्क्यांची वाढ अपेक्षित आहे.
- शिल्लक साठा मागील वर्षाच्या तुलनेत तब्बल १२ टक्क्यांनी घटणार आहे.
या घटीमुळे अमेरिकेत सोयाबीनचा दर ९.९६ डॉलर प्रति बुशेलवरून १०.४१ डॉलर इतका झाला आहे. सोयापेंडच्या किमतींमध्येही सुधारणा दिसून आली आहे.
भारतातील परिस्थिती
भारतामध्येही सोयाबीनच्या शिल्लक साठ्यात मोठी घट झाली आहे. सोयाबीन प्रोसेसर्स असोसिएशन ऑफ इंडिया (SOPA) च्या माहितीनुसार –
- मागील वर्षी देशात शिल्लक साठा ९ लाख टन होता.
- यंदा तो फक्त ३.५ लाख टनांवर स्थिरावेल अशी शक्यता आहे.
- म्हणजेच साठा जवळपास ४०% नी कमी झाला आहे.
यावर्षी पेरणीतही घट झाली असून सरकारी आकडेवारीनुसार ती ५% नी कमी आहे. मात्र व्यापारी आणि उद्योग क्षेत्राचा अंदाज अधिक गंभीर आहे; त्यांच्या मते ही घट १०-१२% पर्यंत पोहोचू शकते.
गेल्या दोन हंगामांमध्ये दर घसरल्याने आणि शेतकऱ्यांना हमीभाव न मिळाल्याने अनेक शेतकऱ्यांनी यंदा सोयाबीनपासून काही प्रमाणात दूर राहणे पसंत केले आहे.
सध्याचा बाजारभाव
- प्रक्रिया प्लांट्समध्ये सोयाबीनचे दर सध्या ₹४,९०० ते ₹५,०५० प्रतिक्विंटल आहेत.
- बाजार समित्यांमध्ये सरासरी दर ₹४,६०० ते ₹४,७०० प्रतिक्विंटल इतके आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, कमी साठा, घटती पेरणी आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारातील तेजी यामुळे आगामी काळात सोयाबीनच्या दरात आणखी वाढ होण्याची शक्यता आहे.
निष्कर्ष
अमेरिकेत घटलेली पेरणी आणि उत्पादन, भारतातील कमी साठा आणि वाढलेला वापर या तिन्ही घटकांमुळे सोयाबीनच्या बाजारात तेजीचे दिवस परत येतील, असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे. त्यामुळे शेतकरी, व्यापारी आणि निर्यातदार यांची नजर आता पूर्णपणे नव्या हंगामातील उत्पादनावर खिळली आहे.