मुंबई : आजच्या काळात शेतजमीन ही केवळ शेतीसाठीच नाही, तर सुरक्षित गुंतवणुकीसाठीही लोक मोठ्या प्रमाणात खरेदी करत आहेत. अनेक वेळा स्वस्तात जमीन मिळतेय किंवा एखादी चांगली जागा दिसतेय म्हणून लोक व्यवहार करतात. मात्र, योग्य कागदपत्रांची नीट छाननी न करता घेतलेला निर्णय नंतर मोठं संकट ओढवू शकतो. मालकीहक्क, वारसाहक्क, बँकेचा कर्जबोजा किंवा न्यायालयीन वाद अशा अनेक अडचणींना सामोरं जावं लागू शकतं.
म्हणूनच जमीन खरेदी करण्यापूर्वी काही महत्त्वाची कागदपत्रे नक्की तपासणे आवश्यक आहे. चला तर पाहूया ही कोणती कागदपत्रे आहेत आणि त्यांचा काय उपयोग आहे.
1) सातबारा उतारा (7/12 Extract)
सातबारा हा जमिनीचा आरसा मानला जातो. यातून जमिनीचा मालकीहक्क, जमीन शेतीयोग्य आहे की बांधकामयोग्य, तिच्यावर कर्ज किंवा बोजा आहे का, याची सगळी माहिती मिळते. खरेदीपूर्वी अद्ययावत सातबारा पाहणे अनिवार्य आहे.
2) फेरफार नोंद (Mutation Register)
जमिनीवरील बदलांची नोंद फेरफार दस्तऐवजात असते. विक्रेत्याचा खरा मालकीहक्क आहे का हे तपासण्यासाठी ही नोंद महत्त्वाची आहे.
3) 8 अ उतारा
या उताऱ्यात जमिनीवरील महसूल व कराची माहिती मिळते. शेतजमिनीवरील कर भरले आहेत का, थकबाकी आहे का, हे पाहिल्याशिवाय पुढे जाणे धोक्याचे आहे.
4) जमिनीचा नकाशा व मोजणीपत्र
जमिनीच्या हद्दी व सीमारेषांबाबत पुढे वाद टाळायचे असतील तर मूळ नकाशा आणि मोजणीपत्र तपासणे गरजेचे आहे.
5) उत्पन्न दाखला
शेतजमिनीचा प्रत्यक्षात शेतीसाठी वापर होत असल्याचा पुरावा या दाखल्यातून मिळतो. यात जमिनीवरील पिकांची नोंद देखील असते.
6) वारसनोंद
जमीन वारसाहक्काने मिळालेली असल्यास सर्व वारसांची नोंद सातबारा व फेरफारमध्ये योग्यरीत्या झालेली असावी. अन्यथा भविष्यात वारसदारांकडून दावा होऊ शकतो.
7) कर्ज व बोजा तपासणी
जमीन बँकेकडे किंवा खासगी सावकाराकडे गहाण ठेवलेली आहे का, त्यावर कर्ज आहे का, हे तपासल्याशिवाय ती खरेदी करू नये.
8) जमीन प्रकार (Agriculture / Non-Agriculture)
जमीन शेतीयोग्य आहे का बांधकामयोग्य, हे पाहणे खूप महत्त्वाचे आहे. शेतजमीन खरेदीसाठी खरेदीदार शेतकरी असणे बंधनकारक आहे.
9) बांधकाम परवानगी (लागल्यास)
भविष्यात जमिनीवर घर किंवा इतर बांधकाम करायचे असेल तर त्या जमिनीचा आराखडा विकास आराखड्यात आहे का, तसेच योग्य परवानगी मिळेल का, हे आधी तपासणे आवश्यक आहे.
10) विक्री करार (Sale Deed)
सर्व कागदपत्रे तपासल्यानंतरच नोंदणीकृत विक्री करार करावा. करारातील अटी नीट वाचाव्यात आणि गरज असल्यास कायदेशीर तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
निष्कर्ष
शेतजमीन खरेदी ही एक मोठी गुंतवणूक आहे. त्यामुळे आकर्षक ऑफर, स्वस्त किंमत किंवा दलालांचे गोड बोल यांना भुलून न जाता प्रत्येक कागदपत्राची नीट तपासणी करूनच पुढे जाणे हिताचे आहे. योग्य पद्धतीने तपासणी केल्यास भविष्यातील मोठा धोका आणि वाद टाळता येऊ शकतात.