हिमाचलमध्ये बदलते शेतीचं चित्र: पारंपरिक पिकांपासून थेट ‘किवी’पर्यंतचा प्रवास

हिमाचल प्रदेशातील डोंगराळ भागात पारंपरिक शेतीला नवा आयाम मिळतोय. जिथं पूर्वी टोमॅटो, वाटाणे, लसूण आणि मिरचीचं वर्चस्व होतं, तिथं आता शेतकरी “किवी”च्या शेतीकडे मोठ्या उत्साहाने वळताना दिसत आहेत. विशेषतः सिरमौर जिल्ह्यातील पच्छाद भागात, या फळाची मागणी आणि उत्पादन दोन्ही वाढत असल्याचं चित्र आहे.

थोडक्यात, आता डोंगरदऱ्यांमध्ये उगम पावतोय ‘किवी क्रांतीचा’ नवा अध्याय

थोडक्यात सांगायचं झालं, तर हिमाचलमधल्या पच्छाद परिसरात फक्त पर्यटनच नाही, तर शेतीही वेगळ्या उंचीवर पोहोचली आहे. या भागात १६ हेक्टरमध्ये किवी लागवड केली जाते, आणि दरवर्षी १३३ मेट्रिक टन उत्पादन घेतलं जातं.

या यशामागे काही कर्तबगार शेतकऱ्यांची मेहनत आणि दूरदृष्टी लपलेली आहे.

विजेंद्रसिंह ठाकूर: 90 च्या दशकातच उचललेलं दूरदृष्टीचं पाऊल

थलेडी गावातले विजेंद्रसिंह ठाकूर हे त्या काळात पुढारलेले शेतकरी होते, जेव्हा लोकांना किवी हे फळ फक्त दुकानांतच माहिती होतं. 1990 मध्ये त्यांनी एलिसन आणि हेवर्ड जातींची पहिली 100 रोपे लावली. काही वर्षांत त्यांनी 50 रोपे अजून लावली आणि हळूहळू त्यांच्या बागेचं किवी उत्पादन 50 क्विंटलपर्यंत पोहोचलं. आज त्यांना फक्त किवीमधून दरवर्षी 10 लाख रुपयांहून अधिक उत्पन्न मिळतं.

सरकारकडून ‘मुख्यमंत्री किवी प्रोत्साहन योजना’ अंतर्गत त्यांना 1.6 लाख रुपये अनुदान मिळालं, ज्यामुळे या शेतीत आणखी जोमाने काम करता आलं.

नरेंद्र पवार: विद्यापीठातून थेट शेतात उतरलेला अभ्यासू शेतकरी

विजेंद्रसिंह यांच्याच पावलावर पाऊल ठेवत पच्छादचेच नरेंद्र पवार यांनी 1993 मध्ये किवी लागवडीचा आरंभ केला. मात्र त्यांनी हे पाऊल उचलण्याआधी नौनीच्या फलोत्पादन विद्यापीठातून प्रशिक्षण घेतलं. त्यांनी सुरुवातीला 150 रोपे लावली आणि आज त्यांच्या बागेत तब्बल 300 झाडं आहेत.

यावर्षी त्यांचं उत्पादन 90 क्विंटलपर्यंत पोहोचलं असून, त्यातून त्यांना तब्बल 15 लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळाले आहे.

किवी शेतीचं ‘उंचावलेलं’ भविष्य

संपूर्ण पच्छाद परिसरात 4000 ते 6000 फूट उंचीवर ही शेती फुलतेय. आणि या उंचीवरही जमिनीचा वापर कसा फायदेशीर करता येतो याचं उत्तम उदाहरण म्हणजे ही किवी शेती.

सरकारच्या किवी प्रोत्साहन योजनेमुळे अशा उंचवट्याच्या भागातही शेतकऱ्यांना मोठा आधार मिळतोय. त्यामुळेच याकडे तरुण बेरोजगारांनी एक पर्याय म्हणून पाहावं, असं आवाहन अनेक पुढाऱ्यांनी आणि कृषी अधिकाऱ्यांनी केलं आहे.

हे फळ केवळ चविष्ट नाही – तर आरोग्यासाठी वरदान!

किवी केवळ आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर नाही, तर आरोग्यदृष्ट्याही अतिशय उपयुक्त आहे. हिमाचलचे फलोत्पादन अधिकारी राजेश शर्मा सांगतात की, किवीमध्ये प्लेटलेट्स वाढवण्याची क्षमता आहे. अ‍ॅनिमियाशी लढण्यासाठी आणि इम्युनिटी वाढवण्यासाठी हे फळ लाभदायक आहे.

लोकप्रिय किवीच्या जातींमध्ये अ‍ॅलिसन, मॉन्टी, ब्रुनो, अ‍ॅबॉट आणि हेवर्ड यांचा समावेश होतो.

नव्या पिढीसाठी नवी वाट

परंपरागत पिकांमधून बाहेर पडून काही वेगळं करायचं असेल, तर किवी शेतीकडे पाहायला हवं. आज हिमाचलमधल्या डोंगरातही शेतीत लाखो रुपये कमावण्याचे मार्ग खुले झाले आहेत. आता गरज आहे ती, नव्या दृष्टिकोनाची.