सोलापूर जिल्ह्यातील मोहोळ तालुक्यातील वाफळे गावातील प्रगतशील शेतकरी दिगंबर चव्हाण यांनी पारंपरिक शेतीतून वेगळा प्रयोग करून दाखवला आहे. चार वर्षांपूर्वी त्यांनी अर्ध्या एकर शेतात उमरान आणि चमेली बोरांची लागवड केली होती. मात्र, विक्रीतून पुरेसं उत्पन्न मिळत नव्हतं.
अनेक शेतकरी अशा वेळी बाग उपसून टाकतात, पण चव्हाण यांनी डोकं चालवलं. त्यांनी जुनी झाडं काढून टाकण्याऐवजी त्याच झाडांवर चेकनेट बोरांचं कलम केलं. परिणाम? फक्त चार वर्षांत 1 लाख 80 हजारांचा खर्च करून तब्बल 16 लाख रुपये मिळवले!
लागवडीची पद्धत
चव्हाण यांनी अर्ध्या एकरात 60 चेकनेट बोरांची लागवड केली. झाडांमधील अंतर 18 बाय 18 फूट ठेवलं, ज्यामुळे हवेशीरपणा व वाढ उत्तम झाली. सुरुवातीला लागवड, खतं, फवारणी आणि देखभालीसाठी 40–45 हजारांचा खर्च आला. चार वर्षांत एकूण खर्च 1.8 लाखांवर गेला, पण उत्पन्न अनेक पटीने वाढलं.
चेकनेट बोरांची खासियत
चेकनेट बोर लहान आकाराचं, नारिंगी-पिवळसर रंगाचं आणि स्वादिष्ट गोडसर असतं. बाजारात याला प्रचंड मागणी आहे – विशेषतः सोलापूर, पुणे, मुंबई, कोल्हापूर, धाराशिव याठिकाणी. कमी देखभालीत आणि कमी पाण्यातही ही पिकं चांगली वाढतात, त्यामुळे शेतकऱ्यांसाठी हा फायदेशीर पर्याय ठरतो.
नफा कसा मिळाला?
चव्हाण गेली चार वर्षं या झाडांपासून नियमित उत्पादन घेत आहेत. प्रत्येक हंगामात बाजारभाव चांगला मिळाल्याने विक्रीतून मोठा नफा झाला. खर्च वजा केल्यावर नफा 4 लाख रुपये प्रति वर्ष इतका ठरला.
शेतकऱ्यांसाठी संदेश
दिगंबर चव्हाण यांचं म्हणणं आहे की, “ऊस किंवा पारंपरिक पिकांवरच अवलंबून राहिलं तर नफा मर्यादित मिळतो. पिकांमध्ये विविधता आणली आणि बाजारात मागणी असलेलं पीक घेतलं, तर कमी खर्चात जास्त नफा मिळवता येतो.”