गावात एकाच जमिनीवर दोन-चार नाही, तर कित्येक जणांचा हक्क असतो. कुटुंबात वाटणी झाली तरी ती महसूल नोंदीत दाखल नसेल, तर काय? अशावेळी जुना सामूहिक 7/12 उतारा कायम असतो आणि प्रत्येकाचा स्वतंत्र हक्क स्पष्ट दिसत नाही. परिणामी, जमीन विक्री, कर्ज घेणे, वकिली व्यवहार, शेती योजनांचा लाभ – हे सगळं अडचणीत येतं.
म्हणूनच वाटणीनंतर स्वतंत्र 7/12 उतारा (पोटहिस्सा नोंद) करून घेणं अत्यावश्यक आहे. चला, या प्रक्रियेकडे एक एक पायरीने बघूया.
पायरी 1: आपसातील समंजस वाटणी
सर्व मालकांनी एकत्र बसून, कोणाला किती क्षेत्रफळ मिळणार यावर लेखी करार (Partition Deed) करावा. वकिलामार्फत तयार केलेला हा दस्तऐवज नोंदणी कार्यालयात रजिस्टर्ड करावा लागतो. हीच प्रक्रिया पुढच्या सर्व टप्प्यांची पहिली पायरी असते.
पायरी 2: पोटहिस्स्यासाठी अर्ज करा
तुम्ही महाभुलेख पोर्टल (Mahabhulekh) किंवा तालुक्याच्या महसूल विभागात जाऊन पोटहिस्स्यासाठी अर्ज करू शकता.
अर्जात लागणारी कागदपत्रं:
- जुना 7/12 उतारा
- वाटणी करार (Partition Deed)
- सर्व धारकांची ओळखपत्रं (आधार/पॅन)
- रहिवासी पुरावा
- जमीन मोजणीचे दस्तऐवज (जर उपलब्ध असतील)
पायरी 3: तलाठी व मंडळ अधिकाऱ्यांची तपासणी
अर्ज दिल्यानंतर तलाठी प्रत्यक्ष जाऊन जमीन पाहतो, सीमारेषा तपासतो, प्रत्यक्ष वाटणी झाली का याची खात्री करतो.
यानंतर मंडळ अधिकारी अहवाल तयार करून तो तहसीलदारांकडे पाठवतो.
पायरी 4: तहसीलदारांचा निर्णय व नोंदणी
तपासणीनंतर तहसीलदार पोटहिस्सा मंजूर करतो. मग महसूल नोंदीत बदल होतो आणि प्रत्येक मालकाच्या नावावर स्वतंत्र 7/12 उतारा तयार केला जातो.
पायरी 5: नवीन सातबारा मिळवा
मंजुरीनंतर तुम्ही Mahabhulekh किंवा e-Satbara पोर्टलवरून तुमचा नवीन 7/12 उतारा सहज पाहू व डाउनलोड करू शकता. या उताऱ्यावर केवळ तुमच्या हक्काच्या जमिनीची माहिती असते.
काही महत्त्वाच्या बाबी लक्षात ठेवा
- वाटणी सर्व भागधारकांच्या संमतीनेच झाली पाहिजे.
- वादग्रस्त जमिनीवर पोटहिस्सा नोंद होत नाही. आधी वाद मिटवावा लागतो.
- कर्ज, बंधन किंवा कायदेशीर मर्यादा असल्यास त्या आधी पूर्ण करा.
- नगरपालिका हद्दीतील जमिनींसाठी स्थानिक प्रशासनाची परवानगी घ्यावी लागते.
थोडक्यात:
जमिनीची वाटणी म्हणजे केवळ आपसातलं तोंडी ठरवणं नाही — ती कायदेशीर नोंदीत दिसणं तितकंच गरजेचं आहे. नाहीतर भविष्यात जमिनीवरचा तुमचा हक्क सिद्ध करणं कठीण होऊ शकतं.
पोटहिस्सा नोंद करून वेगळा 7/12 उतारा घेणं हा एक कायदेशीर सुरक्षा कवच आहे.
त्यामुळे ही प्रक्रिया वेळेवर पूर्ण करून, आपली जमीन व्यवस्थित व स्पष्ट मालकी हक्कासह नोंदवावी — हेच बुद्धिमान निर्णय ठरेल.